Αρθρογραφία του Απόστολου Σαμαρά

Αρθρογραφία από τη Συντακτική Ομάδα του eΘέμις σχετική με τη Nομική Eπικαιρότητα

ethemis



Η μελλοντική κατεύθυνση της ΕΕ με αφορμή την «Ημέρα της
Ευρώπης»: η σημασία της έννομης τάξης, οι σύγχρονες
απαιτήσεις και ο ευρωσκεπτικισμός 

author ethemis Σαμαράς Απόστολος*  10 Μay 2017  05 min read

Η 9η Μαΐου, η αποκαλούμενη ως «Ημέρα της Ευρώπης», έχει καθιερωθεί ως μια γιορτή ειρήνης, συνεργασίας και ενότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών λαών. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στην περίφημη Διακήρυξη Σούμαν της 9ης Μαΐου 1950, «Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί δια μιας, ούτε ως ένα συνολικό οικοδόμημα. Θα διαμορφωθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα, που θα δημιουργήσουν πρώτα μια πραγματική αλληλεγγύη» [1].



Η σημασία της έννομης τάξης της ΕΕ
Πράγματι, η πολυπλοκότητα του συστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) οφείλεται στην συνύπαρξη και αλληλοδιείσδυση διαφορετικών εννόμων τάξεων (ενωσιακής και εθνικών). Τρείς λέξεις «αγκαλιάζουν» την έννοια της Πολιτείας της Ευρώπης: «το Κράτος, η Κοινωνία, η Αγορά». Η ενωσιακή έννομη τάξη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτικής και κοινωνικής μας πραγματικότητας και προσδίδει στην Ένωση τον χαρακτήρα κοινότητας δικαίου. Κάθε χρόνο λαμβάνονται, κατόπιν εφαρμογής των Συνθηκών της ΕΕ, χιλιάδες αποφάσεις καθοριστικής σημασίας ως προς τη διαμόρφωση της πραγματικότητας των κρατών μελών και των πολιτών τους. Το άτομο δεν θεωρείται μόνο πολίτης της χώρας, του δήμου ή της κοινότητάς του, αφού συγχρόνως είναι πολίτης της Ένωσης και βρίσκεται στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Με την δημιουργία νέου δικαίου και την διατήρησή του μπορούν να πραγματοποιηθούν οι στόχοι που επιδιώκονται από την ίδρυση της ΕΕ. Η κατάργηση των φραγμών στη διακίνηση των συντελεστών της παραγωγής, τα ανοιχτά σύνορα, η αυξανόμενη ανταλλαγή εμπορευμάτων και υπηρεσιών, η διακίνηση των εργαζομένων και ο σημαντικός αριθμός των διεθνών δεσμών μεταξύ επιχειρήσεων έχουν καταστήσει την πανευρωπαϊκή αγορά καθημερινή πραγματικότητα για σχεδόν 510 εκατομμύρια ανθρώπους. Η Ένωση διαθέτει επίσης την μεγαλύτερη συνδυασμένη οικονομία στον κόσμο, και ένα πολύ υψηλό ποσοστό ανθρώπινης ανάπτυξης. Το έτος 2012 η ΕΕ τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης, καθώς έχει δεσμευτεί να προστατεύει ανελλιπώς την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ελευθερία, την δημοκρατία, την ισότητα, το κράτος δικαίου και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρ’ όλες τις ατέλειες που τη χαρακτηρίζουν, ο εξέχων ρόλος της έννομης τάξης της ΕΕ στην επίλυση των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων των κρατών μελών είναι κρίσιμος και αποφασιστικός [2].


Οι σύγχρονες απαιτήσεις

Οφείλουμε, περαιτέρω, να επισημάνουμε ορισμένα στοιχεία σχετικά με την μελλοντική κατεύθυνση της ΕΕ και τις σύγχρονες απαιτήσεις τις οποίες καλείται να αντιμετωπίσει. Εντούτοις, στη σημερινή εποχή, οι εθνικές διαπραγματευτικές γραμμές και στρατηγικές έχουν αναδειχθεί ως κυρίαρχα στοιχεία της  διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι έριδες μεταξύ των κρατών μελών αποδυναμώνουν το ευρωπαϊκό όραμα και αποξενώνουν τους ευρωπαίους πολίτες, ενώ δυσχεραίνεται παράλληλα η αποτελεσματική λήψη των απαραίτητων αποφάσεων [3]. Παράλληλα έχει αναγνωριστεί η ανάγκη για μεγαλύτερη «δημοκρατική νομιμοποίηση» εντός της ΕΕ, με την ενίσχυση των εξουσιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ενώ προβάλλονται, στη θεωρία προς το παρόν, ορισμένα μοντέλα που θα μπορούσαν να ενισχύσουν έτι περισσότερο την κοινοβουλευτική συμμετοχή. Ως προς την Ευρωζώνη, θεωρείται ότι μέσω μιας ενισχυμένης διακρατικής -πιο δημοκρατικής διαδικασίας θα μπορούσαν να επιλυθούν κρίσιμα ζητήματα νομιμότητας [4], τα οποία προκύπτουν κατά καιρούς. Σημειώνεται δε, για λόγους πληρότητας, ότι η άσκηση της εκτελεστικής κυριαρχίας από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και από ορισμένους εθνικούς φορείς σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει φτάσει σε ιδιαιτέρως ευαίσθητα πεδία της εθνικής οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών (π.χ. όσον αφορά τους εθνικούς προϋπολογισμούς και τις μακροοικονομικές αποφάσεις) [5].
 

Ενόψει όλων των ανωτέρω σκέψεων πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, στην παρούσα φάση, χρειάζεται ένα αξιόπιστο σχέδιο σχετικά με την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης -ιδίως μετά την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση- που είχε σοβαρές συνέπειες για το ευρωπαϊκό εγχείρημα στο σύνολό του, κυρίως αναφορικά με τη συνταγματική αρχιτεκτονική της Ένωσης. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι άμοιρη ευθυνών ως προς τον χειρισμό της κρίσης, ούτε και τα κράτη μέλη, μεμονωμένα ή συλλογικά. Οι δυνάμεις των ενωσιακών οργάνων ενισχυθήκαν λόγω της οικονομικής κρίσης με την λήψη μέτρων που διεύρυναν τον κεντρικό έλεγχο των εθνικών οικονομικών πολιτικών, προκειμένου να αποφευχθεί μια περαιτέρω επιδείνωση της οικονομικής ύφεσης [6]. Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι, όπως ο ίδιος ο Jean Monnet είχε δηλώσει, «οι άνθρωποι δεν δέχονται την αλλαγή παρά μόνο όταν υπάρχει ανάγκη και δεν βλέπουν την ανάγκη παρά μόνο όταν υπάρχει κρίση». 


Ο ευρωσκεπτικισμός
Ο θεσμικός προβληματισμός για το οικοδόμημα της ΕΕ είναι αναγκαίος σήμερα όσο ποτέ άλλοτε. Η διαχείριση της οικονομικής και της προσφυγικής κρίσης από την ΕΕ αποκάλυψε βαθιές οικονομικές, θεσμικές και δεοντολογικές διαφορές που επηρεάζουν τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στο σύνολό της. Η συνοχή της Ένωσης έχει αμφισβητηθεί και η ανοδική πορεία του ευρωσκεπτικισμού αποτελεί ένα αναμφισβήτητο γεγονός κατά το οποίο οι ευρωπαϊκές θεσμικές αδυναμίες ήρθαν στην επιφάνεια. Πράγματι, ο ευρωσκεπτικισμός μπορεί να εξελιχτεί σε «αχίλλειο πτέρνα» της ΕΕ, ιδίως όταν οι εθνικές οικονομίες βρίσκονται σε κατάσταση κινδύνου. Η γενική πολιτική δυσπιστία, η απογοήτευση με την «mainstream» ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή, η θεσμική δυσπιστία, η κρίση του ευρώ, η αμφίβολη στάση ως προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, καθώς και το κρίσιμο -στις μέρες μας- ζήτημα της δημοκρατίας και της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών μπορούν να θεωρηθούν ως κύριες αιτίες της ανόδου του ευρωσκεπτικισμού. Από τα  προεκτεθέντα προκύπτει ότι, αυτό σίγουρα θα αποτελέσει και ένα τεστ αντοχής για ό,τι έχει ήδη επιτευχθεί και κατά πάσα πιθανότητα θα είναι μια ευκαιρία για μια ουσιαστική αναδιάρθρωση εντός της ΕΕ, ούτως ώστε να μεταπεισθεί ακόμη και ο Ευρωπαίος πολίτης που αδυνατεί να επενδύσει συναισθηματικά και ιδεολογικά σε αυτήν ως προς την σπουδαιότητα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. 

Συμπεράσματα
Η αναζήτηση προς την πλευρά της ενίσχυσης της δημοκρατικής νομιμότητας εντός της ΕΕ φαίνεται να είναι η λύση για να αναδειχθεί ξανά το ευρωπαϊκό συλλογικό συμφέρον και να ρυθμιστούν οι απαραίτητες εθνικές ανάγκες και απαιτήσεις στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, ούτως ώστε με αυτό τον τρόπο να επιτευχθεί η αναγκαία κοινωνική και οικονομική πρόοδος μέσω της αμοιβαίας και ειλικρινούς συνεργασίας όλων των κρατών μελών προς μια νέα κατεύθυνση διαρθρωτικών μεταβολών και θεσμικών εκσυγχρονισμών. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Κ. Νικολαΐδη, «Το ευρωπαϊκό εγχείρημα θα πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί μια ανοιχτή διαδικασία μετασχηματισμού η οποία επιδιώκει να συμβιβάσει τυχόν εντάσεις που απορρέουν από την επιδίωξη ενός ριζικού και αμοιβαίου κοινού μέλλοντος μεταξύ διαφορετικών λαών» [7].

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
[1] «Διακήρυξη Σούμαν της ενάτης Μαΐου 1950», Διαθέσιμη στον διαδικτυακό τόπο: <https://europa.eu/european-union/about-eu/symbols/europe-day/schumandeclaration_el>.
[2] Klaus-Dieter Borchardt, The ABC of European Union law, Publisher: Publications Office, 2010, pp. 126-137.
[3] Ι. Παπαδόπουλος, «Διακυβερνητισμός και Νεοπροστατευτισμός στην Ε.Ε.», Διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο:
<marketnews.gr/article/7247/diakybernhtismos_kai_neoprostateytismos_sthn_ee>.
[4] Daniela Jaros, (March 21, 2016) “POMFR: What form of government for the
European Union and the Eurozone? (Fabbrini et al, eds.; Hart Publishing 2015).” Διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο: <http://europeanlawblog.eu/?p=3147>.
[5] Deirdre Curtin, “Democratic Accountability of EU Executive Power: A Reform Agenda for Parliaments” in Federico Fabbrini, Ernst Hirsch Ballin, Han Somsen(eds), What Form of Government for the European Union and the Eurozone, Publisher: Hart Publishing, 2015, pp. 171-194.
[6] Paul Craig & Gráinne de Búrca, EU Law: Text, Cases and Materials, Sixth edition,
Publisher: Oxford University Press, 2015, pp. 22-23, 156-160, 737-741.
[7] Kalypso Nicolaïdis (March 2013), “European Demoicracy and Its Crisis”, Journal of Common Market Studies, Vol. 51, Iss. 2, doi:10.1111/jcms.12006, pp. 351–369.
 


* Ο Απόστολος Σαμαράς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1992. Είναι Ασκούμενος Δικηγόρος Αθηνών. Αποφοίτησε από το Αμερικανικό Κολλέγιο Ρώμης (Marymount International School of Rome) το 2010. Τίτλοι Σπουδών: Πτυχίο Νομικής Σχολής και ΠΜΣ ‘Διεθνείς Νομικές Σπουδές: κατεύθυνση Ευρωπαϊκού Δίκαιου’ Νομικής Σχολής, Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (2017).



 



ethemis map

Προκηρύξεις

Προκηρύξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου για δικηγόρους & νομικούς.

View more
ethemis map

ΠΟΙΝΙΚΟΣ            ΧΑΡΤΗΣ

Διαδραστικός Χάρτης γεωκωδικοποίησης όλων των Ελληνικών Σωφρονιστικών Καταστημάτων.

View more
ethemis map

Δελτία            Τύπου

Ανακοινώσεις ΔΣΑ, δικαστικών ενώσεων, ανεξάρτητων αρχών, θεσμικών φορέων.

View more
ethemis map

Επιστημονική            Αρθρογραφία

Από την Συντακτική Ομάδα του Ethemis.gr

View more
ethemis map

Ψηφιακό             Αποθετήριο

Aναζητήστε τις δημοσιεύσεις του παλαιού ethemis.gr 2011-2015

View more
ethemis map